Girişimcinin Meleği: Melek Yatırımcı

Yahoo, Google, Apple, Skype, Hotmail ve YouTube, hepsinin omuzuna “melek yatırımcı”ların eli değdi.  Peki Türkiye’de durum ne? Girişimcileri destekleyen Endeavor Derneği, Türkiye’de bu kavramın bilinirliğini artırmayı hedefliyor.  Beklenen şu: Son dönemde iş dünyasında daha sık gündeme gelen melek yatırımcıların sayısı Türkiye’de artarsa, şirketlerin hayatta kalma süreleri uzayacak, yeni iş olanakları yaratılacak ve tabii bu durum istihdama yansıyacak.

Melek Yatırımcı Kimdir? 

Melek Yatırımcılar, bilgi birikimi, profesyonel iş geçmişi ve finansal birikimi olan kişilerden oluşur.  Türkiye’de girişimcilerin erken aşamadaki yatırım kaynakları genellikle tanıdık insanlar, aile ve eş-dostün güvencesi altında sağlanır.  Oysa, Melek Yatırımcılar, yatırımlarını bir fikre ve bu fikri geri dönüşü yüksek bir yatırıma dönüştürecek ekibe inanınca yaparlar.  İş fırsatına, yatırımlarının yarattığı ekonomik katkıya göre yatırım kararı verirler.  Bu iki yaklaşım arasındaki en büyük fark beklenti yönetimidir.  İkincisi, daha sistematik bir hazırlık süreci gerektirir.  Fikire ilave olarak, stratejik iş planları, iş hedefleri, insan kaynakların becerisi ve somut geri dönüşüm beklentilerine göre değerlendirme yapılır. 

Melek Yatırımcılar, özel kişilerdir ve yatırımlarını üç farklı şekilde yaparlar: 

• Para yatırımı – Maddi destek
• Bilgi birikimi (uzmanlık, bilgi, ilişki ağı) yatırımı - Manevi Yatırım
• Para ve Bilgi yatırımı. 

Melek Yatırımcılar, yatırımlarını genellikle yolun başında, kuruluş aşamalarında yaparlar.  Çekirdek Sermayesi olarak da adlandırılan başlangıç sermayesiyle girişimciye ekren destek sağlarlar. Melek Yatırımcı profiline ilaveten şunları da söyleyebiliriz: 

• Risklerini azaltmak için bir gurup Melek Yatırımcıyla birlikte yatırım yapma eğilimindedirler.
• Tipik yatırım tutarları 250 bin ile 500 bin ABD Doları civarındadır.
• Şirketlerin yönetim kuruluna katılırlar ama Venture Capital (Risk Sermayesi) kadar çok kontrol talep etmezler.
• Melek Yatırımcı ve Risk Sermayedarı her ikisi de yüksek kazanç hedeflerken, Melek Yatırımcılar daha az agresifdirler ve geri dönüş için daha uzun süreler bekleme eğilimindedirler. 

Risk Sermayedarı İle Melek Yatırımcı Arasındaki Fark Nedir?  

Risk Sermayedarı daha profesyonel bir yatırımcıdır ve asgari yatırımı tutarı 1 milyon ABD Doları üzerindedir.  Risk Sermayedarlı aslında bir fon içinde yer alır ve o fonun profesyonel yöneticileri, fonun yatırım koşullarına uygun fırsatlar arar.  Melek Yatırımcı ise bir şahıstır, o da kendisine uygun şahsi yatırım fırsatları arar.  Melek Yatırımcılarıyla kiyasla Risk Sermayedarlarının yatırım koşulları önceden net şekilde tanımlanmış olup bu sebeple daha az esnektir. 

Dünyada Melek Yatırım 

Melek yatırımcılık, ABD’de ve Avrupa’da yaygın. ACA’a (American Angel Capital Association) göre,  yalnızca ABD’de 2005’te toplam 49 bin 500 şirkete (girişimciye) 23 milyar dolar sermaye yatırıldı.  

Amerika’da 2005’te 227 bin bireysel melek yatırımcı ve bunların da dahil olduğu 250’den fazla aktif melek yatırımcı klubü bulunuyordu. Yine 2005’te ABD’de, melek yatırımların sektörlere dağılımı ise şöyle: Yüzde 20 sağlık/tıbbi cihazlar, yüzde 18 yazılım, yüzde 12 bioteknoloji, yüzde 8 elektronik/donanım, yüzde 6 medya, yüzde 6 sanayi/enerji, yüzde 6 bilgi teknolojileri. 

Avrupa’da sahne çok da farklı değil. Zira EBAN (European Business Angel Network/Avrupa İş Melekleri Ağı) kaynaklarına göre, yalnızca İngiltere’yi örnek alırsak, 2005’te bu ülkede yaklaşık 200 girişimciye toplam 60 milyon dolar tohum sermayesi verilmiş. İngiltere’de 2005’teki aktif melek yatırımcı klubü sayısı ise 35. 

Türkiye’de istatistik oluşturacak bir platform henüz yok.

EBAN verilerine göre, Türkiye’de bugün 2 adet melek yatırımcı klubü bulunuyor. Klube üye olmayan, melek yatırımcı işini yapan ancak resmi olarak kendini henüz öyle tanımlamayan şahıslar da var. Ama şunu söylemek çok mümkün: Türkiye’de melek yatırımcılık yapanlar, bugün için pek de ortalarda görünmek istemiyor. 

Melek yatırımcılığın istihdama katkısını yine en somut ABD’deki verilerde görebiliyoruz: 2005’te melek yatırımlar 198 bin yeni iş olanağı yaratmış.  Kuşkusuz yatırımların büyümeyi ateşleyeceğini, yeni ürünlerin ve pazarların geliştirileceğini düşünürsek, melek yatırımcılığın yarattığı iş olanakları zincirleme reaksiyonla daha yüksek rakamlara ulaşacak.  

Endeavor ve Melek Yatırım 

Endeavor, en etkin girişimcileri tespit edip destekleyerek, gelişmekte olan ekonomilere önemli katkıda bulunmaya hedefler.  Girişimci ortamını güçlendirimek üzere, Endeavor Melek Yatırımcı kavramın gelişmesini de destekliyor.  Girişimciler, istihdam, gelir ve değer yaratabilecek kritik potansiyelle sahiptirler.  Başarılarıyla kendi hayatlarının, içinde yaşadıkları toplumun gelişmesine katkıda bulunurlar.  ABD’de 1980 yılından bugüne kadar yeni istihdamın %80 ini, yeniliklerin ise % 50 sini girişimciler sağlamıştır.  Onların fikirlerine, projelerine melek yatırımların destek olması bu potansiyelin açığa çıkmasına neden oluyor.  Melek Yatırımcı modeli, aile, eş-dost sermayesi ile Risk Sermayesi arasındaki boşluğu dolduruyor ve girişimcilerin daha hızlı büyümelerini sağlıyor.  Daha ötesi girişimcinin sermaye yetersizliğinden dolayı sahneden yok olmasını engelliyor ya da büyük bir gurubun iştiraki statüsüne geçmeden, kendi başına büyümesini sağlıyor.  Melek Yatırımcı modeli yayıldıkça girişimcilerin sayısı ve yaşama şansı artacaktır, büyümeleri ivme kazanacaktır. Ülkede girişimci kültürü gelişecek ve yayılacaktır.